Sầu riêng rụng que diêm mùa mưa: Nguyên nhân, cách phòng và khắc phục hiệu quả

Chắc hẳn không ít bà con từng gặp cảnh sầu riêng vừa đậu trái non, mới mừng chưa được bao lâu thì sau vài cơn mưa lớn, que diêm bắt đầu rụng hàng loạt. Bao công chăm cây, phục hồi, dưỡng bông, nuôi trái… đến lúc cây vừa có trái lại rụng mất, vừa tiếc công vừa ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và kinh tế của cả vụ.

Vậy nguyên nhân do đâu? Hãy cùng Bacte tìm hiểu ngay.

1. Sầu riêng rụng que diêm mùa mưa là gì?

“Que diêm” là cách bà con thường gọi giai đoạn trái sầu riêng mới đậu, kích thước còn rất nhỏ, cuống dài, trái bé, nhìn giống cây que diêm. Đây là giai đoạn rất nhạy cảm vì cây vừa chuyển từ nuôi hoa sang nuôi trái non.

Ở giai đoạn này, cuống trái còn yếu, khả năng bám chưa ổn định. Nếu cây bị sốc nước, thiếu dinh dưỡng, thụ phấn không hoàn chỉnh hoặc rễ hút kém, cây sẽ tự loại bớt trái non để giảm tải. Vì vậy, rụng que diêm có thể xem là một dạng “tín hiệu cảnh báo” cho thấy cây đang gặp bất lợi.

Một số biểu hiện thường thấy:

• Trái non vàng cuống rồi rụng.
• Trái teo lại, chậm lớn.
• Rụng nhiều sau mưa lớn.
• Rụng theo chùm ở cành yếu.
• Có trái rụng cuống còn xanh, có trái rụng kèm cuống thâm đen.
• Cây đang đậu trái nhưng lại bung đọt non mạnh.

Nếu chỉ nhìn thấy trái rụng mà xử lý vội, rất dễ sai hướng. Bà con cần phân biệt rụng do sinh lý, rụng do thời tiết, rụng do thụ phấn kém hay rụng do nấm bệnh.

2. Nguyên nhân khiến sầu riêng rụng que diêm mùa mưa

2.1. Mưa lớn đột ngột làm cây bị sốc nước

Đây là nguyên nhân rất thường gặp vào đầu mùa mưa hoặc khi thời tiết đang nắng nóng rồi chuyển mưa bất ngờ.

Sầu riêng là cây cần ẩm, nhưng không chịu được úng. Điều kiện sinh trưởng phù hợp của sầu riêng thường nằm quanh mức nhiệt 24–30°C, độ ẩm không khí khoảng 75–80% và lượng mưa khá cao, nhưng nước phải phân bố tương đối đều. Vấn đề không nằm ở chuyện có mưa, mà nằm ở chuyện mưa đến quá đột ngột.

Khi đất đang khô, rễ đang quen với điều kiện thiếu ẩm. Sau một trận mưa lớn, đất chuyển sang quá ướt, vùng rễ thiếu oxy, rễ tơ bị sốc và khả năng hút dinh dưỡng giảm. Cây đang nuôi trái non mà rễ hút yếu thì trái que diêm là phần dễ bị cây loại bỏ đầu tiên.

Bà con có thể hiểu đơn giản:

Sau mưa lớn, cây sầu riêng không chỉ “được thêm nước” mà có thể bị sốc nước. Đất từ khô chuyển sang quá ẩm, rễ bị nghẹt, cây hút dinh dưỡng kém, trái non chưa bám chắc nên rất dễ rụng.

Dấu hiệu thường gặp là trái rụng sau mưa 1–3 ngày, cuống có thể còn xanh hoặc hơi vàng, đất quanh gốc ẩm nặng, mặt đất bí, có nơi đọng nước lâu.

2.2. Mưa đúng lúc xổ nhụy làm giảm khả năng thụ phấn

Một nguyên nhân khác khiến sầu riêng rụng que diêm là thụ phấn không hoàn chỉnh. Đây là điểm nhiều bà con dễ bỏ qua.

Hoa sầu riêng thường nở và thụ phấn mạnh vào chiều tối đến ban đêm. Nếu đúng lúc hoa xổ nhụy mà gặp mưa lớn, ẩm cao hoặc gió mạnh, khả năng đậu trái có thể bị ảnh hưởng. Mưa có thể làm rửa trôi phấn, làm hạt phấn yếu, giảm hoạt động của côn trùng hoặc dơi thụ phấn tự nhiên.

Khi thụ phấn không đạt, trái vẫn có thể hình thành ban đầu nên nhìn giống như đã đậu. Nhưng sau vài ngày đến vài tuần, trái phát triển chậm, cuống yếu, teo lại rồi rụng.

Đây là lý do có nhiều vườn bà con thấy:

• Hoa ra nhiều nhưng đậu ít.
• Có trái non nhưng lớn không đều.
• Trái nhỏ, cuống yếu.
• Rụng rải rác sau giai đoạn xổ nhụy.
• Chùm nào gặp mưa đúng lúc nở hoa thì rụng nhiều hơn.

Với nhóm nguyên nhân này, khi trái đã thụ phấn yếu thì rất khó “kéo lại” hoàn toàn. Cách tốt nhất là chủ động phòng từ trước: giữ tán thông thoáng, hạn chế phun xịt mạnh lúc hoa nở và có thể hỗ trợ thụ phấn trong điều kiện cần thiết.

2.3. Nhiệt độ thay đổi mạnh khiến cây bị stress

Sầu riêng là cây nhiệt đới, thích khí hậu nóng ẩm nhưng cần sự ổn định. Khi thời tiết thay đổi quá nhanh, cây dễ bị stress sinh lý.

Các tình huống dễ gây stress gồm:

• Ban ngày nắng gắt, chiều mưa lớn.
• Đang khô hạn kéo dài rồi gặp mưa dồn.
• Ngày nóng, đêm lạnh.
• Sau mưa trời hầm nóng trở lại.
• Vườn bí gió, ẩm cao, tán lâu khô.

Khi cây bị stress, cây sẽ ưu tiên giữ thân, lá và rễ trước. Trái non ở giai đoạn que diêm còn rất nhỏ, chưa phải bộ phận ưu tiên cao, nên cây dễ tự rụng bớt để giảm sức nuôi.

Đây là kiểu rụng thường xảy ra hàng loạt sau các đợt thời tiết “trở mặt”. Bà con hay nói: “Mới hôm trước thấy trái còn đẹp, qua một trận mưa là rụng quá trời.” Thực chất lúc đó cây đang bị rối nhịp sinh lý, bộ rễ và bộ lá chưa kịp thích nghi.

2.4. Độ ẩm cao tạo điều kiện cho nấm bệnh phát triển

Sau mưa, độ ẩm cao kéo dài là điều kiện rất thuận lợi cho nấm bệnh phát triển. Độ ẩm cao không nhất thiết làm trái rụng ngay, nhưng nó mở đường cho nấm tấn công vào cuống hoa, cuống trái, cành mang trái, thân và bộ rễ.

Với sầu riêng, các vấn đề thường đi kèm sau mưa gồm:

• Xì mủ thân, nứt thân.
• Thối rễ, vàng lá.
• Thán thư trên lá, hoa, trái non.
• Nấm tấn công cuống trái.
• Cuống trái bị thâm, mềm, đen rồi rụng.

Nếu rụng que diêm do nấm bệnh, bà con thường thấy cuống trái không còn xanh khỏe mà chuyển thâm, nâu đen hoặc có dấu hiệu mềm, teo. Một số trái non bị nám, khô đầu, có vết bệnh rồi mới rụng.

Điểm nguy hiểm là khi nấm đã tấn công cuống trái, trái non rất khó giữ. Vì vậy, vườn có tiền sử xì mủ, thối rễ, nấm hồng, thán thư hoặc đất thường xuyên ẩm bí cần phòng nấm sớm sau mưa, không nên chờ bệnh lan rõ mới xử lý.

2.6. Thiếu Bo, Canxi, Kali và trung vi lượng

Giai đoạn hoa – xổ nhụy – đậu trái non cần nhiều dinh dưỡng, nhất là nhóm trung vi lượng. Trong đó, Bo và Canxi có vai trò rất quan trọng đối với quá trình thụ phấn, đậu trái và độ chắc của cuống trái.

Nếu cây thiếu Bo, Canxi, Kali, Magie hoặc bộ lá quang hợp yếu, trái non dễ bị vàng cuống, chậm lớn và rụng. Ngược lại, nếu bón quá nhiều đạm, cây dễ bung đọt non mạnh. Khi đọt non phát triển, nó sẽ cạnh tranh dinh dưỡng với trái non, làm tỷ lệ rụng que diêm tăng lên.

Bà con cần chú ý:

• Không bón đạm quá mạnh giai đoạn trái non.
• Bổ sung Bo – Canxi trước và quanh giai đoạn xổ nhụy.
• Duy trì Kali hợp lý để hỗ trợ vận chuyển dinh dưỡng.
• Bổ sung Magie nếu lá nhạt màu, quang hợp kém.
• Dưỡng rễ và lá song song, không chỉ chăm phần trái.

Nói thẳng: giai đoạn này không phải cứ bón nhiều là tốt. Bón sai thời điểm, sai loại phân hoặc làm cây kéo đọt mạnh có thể khiến sầu riêng rụng que diêm nặng hơn.

2.7. Cây mang quá nhiều hoa và trái non

Không phải cây ra càng nhiều hoa thì càng tốt. Nếu cây ra hoa quá dày, đậu trái quá nhiều, cành yếu hoặc cây chưa đủ sức, cây sẽ tự rụng bớt trái non.

Đây là hiện tượng rất bình thường về mặt sinh lý. Cây sẽ ưu tiên giữ những trái khỏe, cuống tốt, vị trí thuận lợi và loại bỏ những trái yếu hơn.

Tuy nhiên, nếu bà con không tỉa hoa, tỉa trái hợp lý, tình trạng cạnh tranh dinh dưỡng sẽ nặng hơn. Trái trong chùm dày dễ ẩm, dễ bệnh, phát triển không đều và rụng nhiều hơn.

Nên tỉa bỏ:

• Hoa ở cành yếu.
• Chùm quá dày.
• Trái méo, nhỏ, cuống yếu.
• Trái nằm vị trí khó nuôi.
• Trái có dấu hiệu bệnh hoặc phát triển chậm.

Giữ trái vừa sức cây sẽ tốt hơn cố giữ quá nhiều rồi cây rụng hàng loạt hoặc suy sau này.

3. Cách phòng sầu riêng rụng que diêm

3.1. Chủ động thoát nước trước mùa mưa

Thoát nước là việc phải làm trước khi mưa lớn, không nên đợi vườn úng rồi mới xử lý.

Bà con nên:

• Khơi rãnh thoát nước quanh vườn.
• Không để nước đọng quanh gốc.
• Làm mô cao ở vùng đất thấp.
• Không phủ gốc quá sát cổ rễ.
• Sau mưa kiểm tra điểm trũng để xử lý ngay.

Mục tiêu là giữ đất đủ ẩm nhưng không bí. Sầu riêng cần nước đều, nhưng nếu đất úng lâu thì rễ yếu, cây dễ rụng trái non.

3.2. Giữ ẩm ổn định, tránh khô – ướt thất thường

Một trong những nguyên nhân làm sầu riêng rụng que diêm là độ ẩm đất thay đổi quá nhanh. Vì vậy, bà con nên giữ ẩm ổn định trong các giai đoạn quan trọng:

• Trước xổ nhụy.
• Khi hoa nở.
• Sau đậu trái.
• Giai đoạn trái que diêm.
• Sau các đợt nắng nóng.

Nguyên tắc là: không để cây khát quá, cũng không để cây ngộp nước.

3.3. Hạn chế phun xịt mạnh lúc hoa nở

Giai đoạn hoa nở, xổ nhụy và thụ phấn rất nhạy. Nếu phun xịt mạnh đúng lúc hoa nở, nhất là chiều tối – ban đêm, có thể ảnh hưởng đến hạt phấn và hoạt động thụ phấn tự nhiên.

Bà con nên tránh:

• Phun áp lực mạnh vào hoa.
• Phun khi hoa đang nở rộ.
• Phun lúc tán còn quá ẩm.
• Phun khi trời chuẩn bị mưa.
• Phun tùy tiện nhiều loại cùng lúc.

Nếu cần xử lý, nên chọn thời điểm phù hợp và ưu tiên an toàn cho hoa.

3.4. Tỉa hoa, tỉa trái hợp lý

Tỉa hoa, tỉa trái giúp cây giảm tải và tập trung dinh dưỡng cho những trái khỏe hơn.

Bà con nên loại bỏ sớm:

• Chùm hoa quá dày.
• Hoa ở cành yếu.
• Trái nhỏ, méo, cuống yếu.
• Trái phát triển chậm.
• Trái nằm vị trí dễ cọ xát hoặc khó nuôi.

Không nên tiếc những trái yếu. Giữ ít nhưng đúng trái khỏe sẽ tốt hơn giữ nhiều rồi rụng hàng loạt.

3.5. Bổ sung dinh dưỡng đúng giai đoạn

Giai đoạn trái que diêm cần dinh dưỡng vừa đủ, cân đối và dễ hấp thu.

Bà con nên chú ý:

• Bo – Canxi để hỗ trợ đậu trái và cuống chắc.
• Kali để hỗ trợ vận chuyển dinh dưỡng nuôi trái.
• Magie để lá quang hợp tốt.
• Hữu cơ, amino để cây phục hồi sau stress.
• Dưỡng rễ để cây hút dinh dưỡng ổn định.

Đặc biệt, hạn chế bón đạm mạnh trong giai đoạn trái non. Nếu cây bung đọt quá mạnh, trái que diêm rất dễ bị cạnh tranh dinh dưỡng và rụng.

3.6. Phòng nấm sớm sau mưa

Sau mưa, bà con nên đi vườn kiểm tra sớm các vị trí:

• Cuống trái.
• Cành mang trái.
• Thân chính.
• Cổ rễ.
• Lá non.
• Đất quanh gốc.

Nếu thấy cuống trái thâm, trái non nám, thân có dấu hiệu xì mủ, lá vàng hoặc đất bí, cần xử lý sớm. Giai đoạn que diêm mà để nấm tấn công cuống trái thì rất khó giữ trái.

4. Cách khắc phục khi sầu riêng đã rụng que diêm

4.1. Kiểm tra nguyên nhân trước khi xử lý

Không nên thấy rụng là phun giữ trái ngay. Trước tiên, bà con cần kiểm tra:

• Trước đó có mưa lớn không?
• Đất quanh gốc có úng không?
• Cuống trái rụng còn xanh hay bị thâm?
• Trái rụng có nám, teo, mốc không?
• Cây có đang ra đọt non không?
• Lá có vàng, cây có suy không?
• Vườn có tiền sử xì mủ, thối rễ không?

Xác định đúng nguyên nhân thì xử lý mới trúng.

4.2. Nếu rụng do mưa lớn, sốc nước

Việc cần làm là ổn định lại vùng rễ.

Bà con nên:

• Khơi thoát nước ngay.
• Không tưới thêm khi đất còn quá ướt.
• Làm thông thoáng gốc.
• Hạn chế cuốc xới mạnh làm đứt rễ.
• Khi cây ổn định lại mới bổ sung dinh dưỡng nhẹ, dễ hấp thu.

Không nên bón phân mạnh lúc rễ đang ngộp. Lúc này cây hấp thu kém, bón nhiều không giúp giữ trái tốt hơn mà còn có thể làm rễ thêm stress.

4.3. Nếu rụng do thụ phấn kém

Với những trái đã thụ phấn yếu, rất khó kéo lại. Bà con nên tập trung giữ những trái còn khỏe.

Nên làm:

• Tỉa bỏ trái teo, cuống yếu.
• Giữ trái phát triển đều.
• Ổn định nước.
• Dưỡng cây nhẹ.
• Tránh phun xịt mạnh lên chùm trái.
• Những vụ sau chú ý thời điểm xổ nhụy và hỗ trợ thụ phấn nếu cần.

4.4. Nếu rụng do nấm hại

Cần xử lý theo hướng giảm ẩm, phòng nấm và phục hồi cây.

Bà con nên:

• Tỉa thông thoáng tán.
• Loại bỏ trái/cành bệnh nặng.
• Xử lý nấm vùng cuống trái, thân và rễ.
• Kiểm tra xì mủ, thối rễ.
• Kết hợp dưỡng rễ để cây lấy lại sức.

Vườn có tiền sử xì mủ, thối rễ càng phải chú ý vùng gốc. Nếu rễ đã yếu, cây sẽ giữ trái rất kém.

4.5. Nếu rụng do thiếu dinh dưỡng hoặc cây quá tải

Không nên cố giữ toàn bộ trái. Bà con cần tỉa bớt trái yếu, sau đó bổ sung dinh dưỡng hợp lý.

Nên ưu tiên:

• Bo – Canxi.
• Kali vừa đủ.
• Magie nếu lá nhạt.
• Amino, hữu cơ dễ hấp thu.
• Dưỡng rễ tơ.
• Giữ ẩm đều.
• Hạn chế đạm mạnh.

Cây đã yếu mà cố giữ quá nhiều trái thì về sau dễ gặp tiếp các vấn đề như rụng trái non, méo trái, trái không đều, sượng cơm hoặc cây suy sau thu hoạch.

5. Gợi ý giải pháp chăm sóc khi sầu riêng rụng que diêm sau mưa

Khi vườn có dấu hiệu sầu riêng rụng que diêm sau mưa, bà con nên xử lý theo hướng tổng hợp: ổn định nước, phục hồi rễ, phòng nấm và bổ sung dinh dưỡng cân đối.

Với những vườn có dấu hiệu rễ yếu, vàng lá, thối rễ, xì mủ hoặc đất ẩm bí sau mưa, bà con có thể tham khảo các dòng chế phẩm sinh học Bacte Active Promax để hỗ trợ chăm sóc cây theo hướng an toàn hơn.

Trong đó, Bacte Active Promax Xì Mủ – Tuyến Trùng có thể dùng để hỗ trợ xử lý các vấn đề liên quan đến xì mủ, nấm hại trong đất, tuyến trùng hại rễ, vàng lá, thối rễ. Sản phẩm phù hợp với hướng chăm cây từ gốc, giúp bộ rễ khỏe hơn để cây có lực nuôi trái.

Bên cạnh đó, bà con có thể kết hợp bổ sung dinh dưỡng phục hồi như amino, trung vi lượng, Bo – Canxi – Magie tùy tình trạng cây. Quan trọng nhất là không xử lý theo kiểu “rụng đâu phun đó”, mà phải nhìn tổng thể cả cây, cả rễ và điều kiện thời tiết của vườn.

Tìm hiểu thêm về Bacte: Loại chế phẩm sinh học gì vừa trừ được sâu, vừa phòng được bệnh trên cây sầu riêng khiến 5 “Shark” muốn đầu tư?

6. Kết luận

Sầu riêng rụng que diêm là hiện tượng thường gặp ở giai đoạn trái non, đặc biệt khi thời tiết thay đổi thất thường, mưa lớn đột ngột, độ ẩm cao hoặc cây đang yếu rễ. Nguyên nhân có thể đến từ sốc nước, thụ phấn kém, thiếu dinh dưỡng, cây quá tải, nấm bệnh hoặc bộ rễ không đủ sức hút dinh dưỡng.

Muốn hạn chế rụng que diêm, bà con cần chăm từ sớm: giữ ẩm ổn định, thoát nước tốt, tỉa hoa – tỉa trái hợp lý, bổ sung Bo – Canxi đúng giai đoạn, phòng nấm sau mưa và phục hồi bộ rễ.

Câu dễ nhớ nhất cho bà con là: trái que diêm rụng trên cành, nhưng nguyên nhân nhiều khi bắt đầu từ dưới đất. Rễ khỏe, cây đủ lực, thời tiết được kiểm soát tốt thì trái non mới có cơ hội bám chắc và lớn đều.

Đọc thêm về rụng trái non sầu riêng mùa mưa: Mưa bất thường, sầu riêng la liệt rụng trái non

Tường Vy