Phân bón mùa mưa cho cây sầu riêng: Nên bón gì để cây hấp thu tốt?

1. Vì sao phải thay đổi cách bón phân trong mùa mưa?

Mùa mưa giúp đất có đủ độ ẩm nhưng cũng làm vùng rễ dễ bị thiếu oxy. Khi nước lấp đầy các khoảng trống trong đất, không khí khó lưu thông xuống vùng rễ. Rễ tơ sẽ hoạt động yếu, chậm ra rễ mới và giảm khả năng hút dinh dưỡng.

Các nghiên cứu về khả năng chịu ngập của cây sầu riêng cho thấy cây phát triển tốt hơn trong điều kiện đất không bị bão hòa nước kéo dài. Sầu riêng cũng không có khả năng hình thành nhiều rễ mới phía trên mặt nước để thích nghi với ngập như một số loại cây chịu nước.

Điều này giải thích vì sao sau nhiều ngày mưa, cây có thể xuất hiện các dấu hiệu:

• Lá vàng hoặc mất độ bóng.
• Đọt đứng, chậm phát triển.
• Rễ tơ chuyển màu nâu hoặc đen.
• Cây mang trái dễ rụng trái non.
• Bón phân nhưng cây phản ứng chậm.

Mưa lớn còn làm phân hòa tan nhanh và dễ bị cuốn khỏi vùng rễ. Do đó, lượng phân bón trong mùa mưa nên được chia nhỏ, không nên bón dồn trong một lần.

2. Mùa mưa cây sầu riêng nên bón phân gì?

Không có một công thức phân bón phù hợp cho tất cả vườn sầu riêng. Việc chọn phân phải dựa vào tuổi cây, sức cây, tình trạng bộ rễ và giai đoạn phát triển.

2.1. Phân hữu cơ đã ủ hoai

Phân hữu cơ giúp tăng chất hữu cơ trong đất, cải thiện độ tơi xốp và tạo điều kiện thuận lợi cho rễ phát triển.

Một nghiên cứu thực hiện tại vườn sầu riêng ở Tiền Giang cho thấy phân bò ủ với rơm rạ và nấm Trichoderma giúp cải thiện kết cấu đất, tăng chất hữu cơ, tăng lượng lân hữu dụng và hỗ trợ bộ rễ phục hồi tốt hơn.

Bà con có thể sử dụng:

• Phân chuồng đã ủ hoai.
• Phân hữu cơ vi sinh.
• Phân hữu cơ có bổ sung vi sinh vật có lợi.
• Vật liệu hữu cơ đã được xử lý hoàn toàn.

Không nên dùng phân chuồng tươi hoặc phân chưa hoai trong lúc đất đang ẩm ướt. Quá trình phân hủy tiếp tục tiêu thụ oxy, có thể làm vùng rễ thêm bí và tăng nguy cơ phát sinh nấm bệnh.

Khi bón, nên rải ở vùng mép tán, nơi tập trung nhiều rễ hút. Không chất phân, cỏ hoặc lá mục sát cổ rễ.

2.2. NPK cân đối và chia nhỏ lượng bón

NPK vẫn cần thiết trong mùa mưa nhưng phải chọn theo đúng giai đoạn của cây.

Với cây sầu riêng kiến thiết, có thể dùng NPK cân đối để nuôi thân, cành, lá và bộ rễ. Với cây đang mang trái, lượng đạm cần được kiểm soát để tránh cây bung đọt quá mạnh.

Nguyên tắc bón NPK mùa mưa:

• Giảm lượng phân trong mỗi lần bón.
• Tăng số lần bón nếu cây cần bổ sung dinh dưỡng.
• Không bón ngay trước một đợt mưa lớn.
• Không rải phân sát gốc.
• Theo dõi phản ứng của cây sau mỗi lần bón.

Trong cùng một vườn, cây khỏe và cây suy không nên nhận cùng một lượng phân. Cây mang nhiều trái cũng cần được chăm sóc khác với cây mang ít trái.

2.3. Kali, canxi và magie

Khi cây bước vào giai đoạn nuôi lớn trái, nhu cầu kali thường tăng. Kali hỗ trợ vận chuyển dinh dưỡng, điều hòa nước và quá trình tích lũy chất khô trong trái.

Tuy nhiên, tăng kali không có nghĩa là bỏ qua canxi và magie. Các nguyên tố này cần được cung cấp cân đối. Bón quá nhiều kali có thể làm cây hấp thu canxi và magie kém hơn.

Một số nghiên cứu dinh dưỡng trên sầu riêng cho thấy cần đánh giá đồng thời các nguyên tố N, P, K, Ca, Mg và S. Khi một nguyên tố được bón quá cao, cây vẫn có thể xuất hiện biểu hiện thiếu các chất khác do mất cân đối.

Vì vậy, không nên chỉ nhìn lá vàng rồi tăng đạm hoặc thấy trái lớn chậm rồi tăng mạnh kali.

3. Khi nào chưa nên bón phân cho sầu riêng?

Trước khi bón phân cho sầu riêng mùa mưa, bà con nên kiểm tra vườn. Chưa nên bón NPK nếu xuất hiện các tình trạng sau:

• Đất còn sũng nước.
• Nước đọng lâu trong bồn cây.
• Rễ tơ bị nâu, đen hoặc mềm.
• Cây vàng lá nhanh sau mưa.
• Gốc cây có dấu hiệu thâm, nứt vỏ hoặc chảy nhựa.
• Cây đang suy yếu hoặc rụng lá bất thường.
• Dự báo sắp có mưa lớn kéo dài.

Trong những trường hợp này, việc cần làm trước tiên là khơi thông rãnh, thoát nước và kiểm tra bộ rễ.

Nếu rễ đang bị tổn thương do úng, nấm bệnh hoặc tuyến trùng, bón thêm phân không xử lý được nguyên nhân. Phân có thể còn trong đất nhưng cây không có đủ rễ khỏe để hấp thu.

4. Cách bón phân mùa mưa theo từng giai đoạn

4.1. Sầu riêng giai đoạn kiến thiết

Cây chưa mang trái cần được nuôi bộ rễ, thân chính và cành cấp khỏe.

Bà con nên dùng phân hữu cơ đã hoai kết hợp NPK cân đối. Lượng phân cần chia thành nhiều lần và bón theo từng cơi đọt.

Không nên thúc nhiều đạm khi trời mưa kéo dài. Đọt phát triển quá nhanh thường mềm, lá mỏng và dễ bị sâu bệnh tấn công.

4.2. Sầu riêng vừa thu hoạch

Sau thu hoạch, cây thường mất nhiều dinh dưỡng. Tuy nhiên, không nên bón một lượng lớn phân ngay sau khi cắt trái.

Trước tiên cần:

1. Tỉa cành sâu bệnh và cành yếu.
2. Dọn vệ sinh vườn.
3. Kiểm tra khả năng thoát nước.
4. Quan sát rễ và sức lá.
5. Bổ sung hữu cơ, sau đó mới chia NPK theo từng đợt.

Cây mang nhiều trái trong vụ trước cần được phục hồi riêng, không nên bón đồng loạt giống cây còn khỏe.

Xem thêm: Phục hồi sầu riêng sau thu hoạch

4.3. Sầu riêng đang nuôi trái non

Giai đoạn trái non cần dinh dưỡng tương đối cân đối. Nếu bón quá nhiều đạm, cây dễ ra đọt non mạnh. Đọt mới sẽ cạnh tranh nước và dinh dưỡng với trái.

Bà con nên:

• Giữ độ ẩm đất ổn định.
• Hạn chế kích đọt mạnh.
• Chia nhỏ lượng phân.
• Không bón khi đất còn ngập nước.
• Theo dõi tình trạng rụng trái sau mỗi đợt mưa.

Phân bón lá chỉ nên sử dụng khi lá khỏe, trời khô và có đủ thời gian để dung dịch khô trước khi mưa trở lại.

4.4. Sầu riêng đang nuôi lớn trái

Khi trái phát triển nhanh, có thể tăng dần vai trò của kali. Tuy nhiên, thời điểm và lượng bón phải căn theo giống, tuổi trái, số trái trên cây và sức bộ lá.

Ri6 và Monthong có thời gian phát triển trái khác nhau nên không thể dùng chung một lịch bón cố định.

Ngoài kali, cây vẫn cần canxi, magie và các chất dinh dưỡng khác. Cân đối dinh dưỡng quan trọng hơn việc chạy theo một công thức kali cao.

5. Quy trình bón phân sau một đợt mưa lớn

Sau một đợt mưa kéo dài, bà con có thể thực hiện theo trình tự:

Không nên thấy trời vừa tạnh là bón phân ngay. Cần đợi đất thoát bớt nước, vùng rễ thông thoáng hơn rồi mới bón.

6. Những lỗi cần tránh khi bón phân mùa mưa

• Bón phân khi đất đang sũng nước.
• Thấy lá vàng là tăng đạm.
• Bón lượng lớn trước mưa.
• Dùng một công thức cho tất cả cây.
• Bón phân sát cổ rễ.
• Sử dụng phân hữu cơ chưa hoai.
• Chỉ tập trung vào kali khi nuôi trái.
• Phun phân bón lá ngay trước mưa.

Kết luận

Phân bón mùa mưa cho cây sầu riêng nên được lựa chọn dựa trên tình trạng bộ rễ và giai đoạn phát triển của cây. Phân hữu cơ đã hoai giúp cải thiện đất, NPK cần được chia nhỏ, còn kali, canxi và magie phải được sử dụng cân đối.

Nếu đất đang ngập, rễ bị thâm hoặc cây vàng lá nhanh, bà con cần xử lý thoát nước và phục hồi vùng rễ trước. Khi rễ khỏe và đất thông thoáng, cây mới có thể hấp thu tốt lượng phân được bổ sung.

Đọc thêm: Cách bón phân cho sầu riêng vào mùa mưa giúp cây hấp thu tốt, hạn chế suy rễ

Tường Vy