7 bệnh sầu riêng mùa mưa: Dấu hiệu sớm và cách phòng chống

Bệnh sầu riêng mùa mưa thường không xuất hiện một cách ngẫu nhiên. Sau những đợt nắng nóng kéo dài, các cơn mưa đầu mùa làm đất từ khô chuyển sang ẩm rất nhanh. Nếu vườn thoát nước kém, nước đọng quanh gốc, rễ sầu riêng dễ bị ngộp, thiếu oxy và giảm khả năng hút dinh dưỡng.

Với những cây đang yếu, đang nuôi trái hoặc bộ rễ chưa khỏe, mưa nhiều còn có thể làm cây bị sốc nước, rụng trái non cơ học, đứng đọt, vàng lá và mất sức nhanh hơn. Khi cây đã yếu, cộng thêm tán vườn ẩm lâu, mầm bệnh trong đất và trên thân lá sẽ có điều kiện phát triển mạnh.

Đó là lý do bà con cần nhìn bệnh sầu riêng mùa mưa theo hướng tổng thể: không chỉ nhìn lá, thân hay trái, mà phải kiểm tra cả đất, rễ, gốc, tán và khả năng thoát nước của vườn.

1. Mưa nhiều làm đất ẩm bí – Nhóm bệnh dễ bùng phát từ rễ và vùng gốc

Khi mưa kéo dài, đất quanh gốc dễ bị bí, nhất là ở vườn đất nặng, mô thấp, rãnh thoát nước kém hoặc vườn đã lâu chưa cải tạo hữu cơ. Rễ sầu riêng vốn nhạy với úng nước, nên khi đất ẩm lâu, rễ dễ thiếu oxy, rễ tơ suy yếu và khả năng hút dinh dưỡng giảm.

Từ đó, nhóm bệnh vùng rễ và gốc rất dễ xuất hiện hoặc nặng hơn, gồm vàng lá thối rễ, tuyến trùng hại rễ và nứt thân xì mủ.

1.1. Vàng lá thối rễ

Vàng lá thối rễ là một trong những bệnh sầu riêng mùa mưa dễ làm bà con nhầm với thiếu dinh dưỡng. Ban đầu cây có thể vàng nhẹ một vài cành, lá kém xanh, đọt ra chậm, cây nhìn yếu hơn các cây xung quanh.

Nếu chỉ nhìn phần lá, nhiều bà con dễ nghĩ cây thiếu phân rồi bón thúc thêm. Nhưng nếu nguyên nhân nằm ở bộ rễ, việc bón mạnh trong lúc đất còn ẩm bí có thể khiến cây phục hồi chậm hơn vì rễ không hấp thu tốt.

Khi bệnh nặng, lá vàng lan rộng, lá rụng nhiều, cành khô, cây suy nhanh. Đào nhẹ vùng rễ có thể thấy rễ tơ ít, rễ chuyển nâu đen, vỏ rễ dễ tuột hoặc đất quanh gốc có mùi bí ẩm.

Với trường hợp này, việc cần làm trước là khơi thoát nước, làm vùng gốc thông thoáng, hạn chế bón phân liều cao khi rễ đang yếu và tập trung phục hồi rễ từ từ.

1.2. Tuyến trùng hại rễ

Tuyến trùng thường gây hại âm thầm trong đất, nhưng vào mùa mưa, tác hại dễ lộ rõ hơn vì bộ rễ đã chịu thêm áp lực do ngộp nước. Khi tuyến trùng làm tổn thương rễ tơ, cây hút nước và dinh dưỡng kém, chậm đọt, vàng lá không đều và bón phân nhưng cây đáp ứng kém.

Nguy hiểm hơn, các vết thương nhỏ trên rễ có thể mở đường cho nấm hại xâm nhập. Vì vậy, nhiều vườn sầu riêng mùa mưa không chỉ bị vàng lá đơn thuần, mà còn đi kèm thối rễ, xì mủ hoặc cây suy kéo dài.

Nếu vườn thường xuyên có cây vàng lá, rễ ít tơ, cây chậm đọt hoặc xì mủ lặp lại nhiều lần, bà con nên nghĩ đến khả năng vùng rễ đang bị tác động cùng lúc bởi tuyến trùng và nấm hại.

Đọc thêm về tuyến trùng: Tuyến trùng gây hại là gì?

1.3. Nứt thân xì mủ

Nứt thân xì mủ thường thấy trên thân, cành hoặc cổ rễ, nhưng nhiều trường hợp lại bắt đầu từ điều kiện vùng gốc quá ẩm. Khi mưa nhiều, nấm hại trong đất có điều kiện phát triển. Nếu cây có sẵn vết thương ở thân, cổ rễ hoặc rễ do cắt tỉa, va chạm, sâu mọt, tuyến trùng hoặc cây thiếu sức, bệnh dễ xâm nhập mạnh hơn.

Dấu hiệu ban đầu là thân hoặc vùng gần gốc có vết nứt nhỏ, rỉ nhựa trong hoặc vàng nhạt. Sau vài ngày mưa ẩm, mủ có thể chuyển vàng nâu, nâu đỏ, phần vỏ quanh vết bệnh thâm lại, mềm hoặc bong tróc.

Nếu cây vừa xì mủ vừa vàng lá, đứng đọt hoặc rễ yếu, bà con không nên chỉ xử lý ngoài thân. Cần kết hợp kiểm tra vùng gốc, thoát nước, vệ sinh vết bệnh, xử lý thân và phục hồi rễ.

Trong nhóm vấn đề vùng gốc như vàng lá thối rễ, tuyến trùng và nứt thân xì mủ, bà con có thể tham khảo BACTE ACTIVE Xì mủ – Tuyến trùng PROMAX như một sản phẩm hỗ trợ trong quy trình chăm sóc. Khi sử dụng, nên đọc kỹ hướng dẫn trên bao bì, dùng đúng liều lượng và kết hợp thoát nước, cải tạo đất, vệ sinh vườn tùy tình trạng cây.

2. Mưa làm tán cây ẩm lâu – Nhóm bệnh trên lá, đọt và cành dễ phát triển

Khi mưa kéo dài, tán sầu riêng lâu khô hơn bình thường. Những vườn trồng dày, tán rậm, ít tỉa cành hoặc thiếu ánh sáng lọt vào bên trong sẽ giữ ẩm rất lâu. Đây là điều kiện thuận lợi cho các bệnh trên lá, đọt và cành phát triển.

Nhóm này thường gồm thán thư, nấm hồng và đốm rong.

2.1. Thán thư

Thán thư thường phát triển mạnh khi vườn có ẩm độ cao, nhất là lúc cây đang ra lá non, đọt non, hoa hoặc trái non. Sau mưa, lá non nếu ẩm lâu sẽ dễ xuất hiện vết nâu ở chóp lá hoặc mép lá, sau đó cháy loang dần vào trong phiến lá.

Trên đọt non, bệnh có thể làm đọt thâm, teo lại, chậm bung lá. Nếu gặp giai đoạn hoa hoặc trái non, bệnh có thể làm khô bông, rụng hoa hoặc ảnh hưởng đến khả năng nuôi trái.

Điểm dễ nhầm là bà con có thể nghĩ lá cháy do nắng hoặc thiếu nước. Nhưng nếu vết cháy lan sau mưa, có viền nâu sẫm, xuất hiện nhiều ở lá non trong vườn rậm ẩm thì cần nghĩ đến thán thư.

Hướng xử lý là tỉa tán cho thoáng, hạn chế bón thừa đạm làm đọt quá mềm và kiểm tra vườn sau mưa để xử lý sớm khi bệnh mới chớm.

2.2. Nấm hồng

Nấm hồng thường xuất hiện trên thân, cành, nhất là các cành khuất nắng, nằm sâu trong tán hoặc vườn có ẩm độ cao kéo dài. Ban đầu, trên vỏ cành có thể xuất hiện lớp tơ mỏng màu trắng đục hoặc hồng nhạt.

Khi bệnh phát triển, lớp nấm chuyển sang hồng cam hoặc nâu đỏ, lan quanh cành. Phần vỏ bị bệnh dần chết, làm lá phía trên cành vàng, héo, rụng và cuối cùng cành có thể khô.

Với nấm hồng, nếu chỉ xử lý vết nấm mà không làm thoáng tán, bệnh rất dễ quay lại khi mùa mưa tiếp tục kéo dài. Bà con nên cắt bỏ cành bệnh nặng, đưa tàn dư ra khỏi vườn và vệ sinh dụng cụ cắt tỉa.

2.3. Đốm rong

Đốm rong thường là dấu hiệu cho thấy vườn đang quá ẩm và thiếu thông thoáng. Trên lá, bệnh tạo các đốm tròn hoặc gần tròn màu nâu đỏ, cam gạch hoặc rỉ sắt, hơi nổi trên bề mặt lá.

Khi đốm xuất hiện dày, lá giảm khả năng quang hợp, thô cứng và dễ rụng sớm. Đốm rong không phải lúc nào cũng làm cây suy nhanh, nhưng nếu kéo dài sẽ khiến cây yếu dần, nhất là trong giai đoạn cây cần nuôi đọt hoặc nuôi trái.

Vì vậy, hướng xử lý không chỉ nằm ở vết đốm, mà phải giảm ẩm trong vườn, tỉa cành khuất, tăng ánh sáng và chăm cây cân đối hơn trong mùa mưa.

Đọc thêm về thán thư – nấm hồng: CÁCH TRỊ BỆNH THÁN THƯ NHANH CHÓNG

3. Mưa làm trái ẩm, dễ xây xát – Thối trái cần chú ý sát ngày thu hoạch

Với sầu riêng đang mang trái, mưa kéo dài là giai đoạn rất nhạy cảm. Trái nằm trong tán rậm sẽ lâu khô, nước mưa có thể bắn mầm bệnh từ đất hoặc cành lá bệnh lên trái. Ngoài ra, gió mưa làm trái cọ xát, tạo vết thương nhỏ trên vỏ, từ đó bệnh dễ xâm nhập hơn.

3.1. Thối trái

Thối trái là bệnh sầu riêng mùa mưa ảnh hưởng trực tiếp đến sản lượng và giá bán. Bệnh thường bắt đầu bằng những đốm nhỏ màu nâu xám hoặc nâu đen trên vỏ trái, hay gặp ở phần đít trái, đầu trái, khe gai hoặc vị trí dễ đọng nước.

Nếu thời tiết tiếp tục ẩm, vết bệnh lan rộng, vỏ trái mềm, thâm, có thể ăn sâu vào thịt trái và gây mùi khó chịu. Một trái bệnh nếu không được loại bỏ sớm có thể trở thành nguồn lây cho trái khác trong vườn.

Bà con nên kiểm tra trái sau những đợt mưa dài, tỉa tán vừa phải để trái thông thoáng, thu gom trái bệnh ra khỏi vườn và xử lý theo khuyến cáo kỹ thuật phù hợp với giai đoạn trái.

4. Mưa lớn sau nắng hạn làm cây sốc nước: dễ rụng trái non cơ học

Không phải mọi biểu hiện sau mưa đều là bệnh do nấm. Với những cây đang yếu, đang mang trái hoặc bộ rễ chưa khỏe, mưa lớn đột ngột sau nắng hạn có thể làm cây bị sốc nước.

Đất ẩm nhanh, rễ thay đổi khả năng hút nước, cành lá nặng nước, cộng thêm gió mưa khiến cây dễ rụng trái non cơ học. Bà con có thể thấy sau vài trận mưa, trái non rụng nhiều hơn, đọt đứng lại, lá non cháy nhẹ hoặc cây có vẻ mất sức.

Nếu không đi kèm vết bệnh rõ như xì mủ, thối trái, thán thư hay vàng lá thối rễ, bà con nên ưu tiên ổn định cây trước: thoát nước nhanh, giữ gốc thông thoáng, không bón thúc quá mạnh và theo dõi thêm vài ngày.

Tuy nhiên, nếu sau rụng trái non cây tiếp tục vàng lá, rễ yếu, thân xì mủ hoặc trái có vết thối, cần kiểm tra theo hướng bệnh sầu riêng mùa mưa để xử lý đúng nguyên nhân.

5. Cách phòng bệnh sầu riêng mùa mưa theo hướng tổng thể

Để hạn chế bệnh sầu riêng mùa mưa, bà con không nên chỉ chờ bệnh xuất hiện rồi mới xử lý. Phòng từ đầu sẽ giúp cây ít mất sức hơn, đặc biệt với vườn đang nuôi trái hoặc cây vừa qua giai đoạn nắng hạn.

Trước mùa mưa, nên kiểm tra rãnh thoát nước, khơi thông dòng chảy và tránh để nước đọng quanh gốc. Những vườn đất thấp cần chú ý mô cao, không làm bồn giữ nước quá sát gốc trong thời điểm mưa nhiều.

Trong mùa mưa, bà con nên tỉa tán vừa phải để vườn thông thoáng, giảm ẩm trong tán. Cành sâu bệnh, trái bệnh, lá bệnh và tàn dư quanh gốc nên được thu gom hợp lý. Dụng cụ cắt tỉa cần vệ sinh, nhất là khi chuyển từ cây bệnh sang cây khỏe.

Về dinh dưỡng, không nên bón thừa đạm hoặc thúc cây quá mạnh khi rễ đang yếu. Nên ưu tiên chăm đất, phục hồi rễ, bổ sung hữu cơ hoai mục và trung vi lượng phù hợp. Khi sử dụng bất kỳ sản phẩm hỗ trợ nào, bà con nên đọc kỹ hướng dẫn, dùng đúng liều lượng và theo dõi phản ứng của cây tùy tình trạng vườn.

Kết luận

Bệnh sầu riêng mùa mưa thường bắt đầu từ những thay đổi rất thực tế trong vườn: đất ẩm bí, rễ ngộp, tán ẩm lâu, trái dễ xây xát và cây bị sốc sau mưa lớn. Khi hiểu đúng diễn biến này, bà con sẽ dễ nhận diện sớm các bệnh như vàng lá thối rễ, tuyến trùng, nứt thân xì mủ, thán thư, nấm hồng, đốm rong và thối trái.

Muốn hạn chế bệnh sầu riêng mùa mưa, bà con cần ưu tiên thoát nước, làm thông thoáng vườn, kiểm tra rễ, xử lý sớm vết bệnh và chăm cây theo hướng phục hồi bền. Với những vườn có biểu hiện xì mủ, vàng lá, rễ yếu hoặc nghi ngờ tuyến trùng, BACTE ACTIVE Xì mủ – Tuyến trùng PROMAX có thể là một lựa chọn tham khảo trong quy trình hỗ trợ chăm sóc vùng gốc, nhưng cần dùng đúng hướng dẫn và kết hợp biện pháp canh tác phù hợp.

Đọc thêm thông tin: Chăm sóc sầu riêng mùa mưa

Tường Vy